Historia brydża

Brydż licytacyjny (auction bridge) to odmiana, w której wszyscy czterej gracze licytowali przeciwko sobie o prawo do wyboru atutów. Pojawił się około 1904 roku, a mniej więcej do 1910 roku wyparł bridge whist. Kilka osób twierdziło później, że go wymyśliło, a o jego początkach wiadomo niewiele.

Odzywka podawała teraz liczbę lew i kolor, każda odzywka musiała być wyższa od poprzedniej, a najwyżej licytujący zostawał rozgrywającym. Licytacja nie wiązała jeszcze zapisu z odzywką. W brydżu licytacyjnym strona, która zalicytowała jednego pika i wzięła dziesięć lew, zapisywała do dogranej każdą lewę, więc nie było powodu licytować wyżej, niż było trzeba, żeby wygrać licytację. Brydż licytacyjny był standardową grą przez całe lata dziesiąte i w latach dwudziestych XX wieku, a pierwsze systemy licytacyjne, takie jak system Miltona Worka, pisano właśnie dla niego.

We Francji odmiana zwana plafond („sufit”) poszła o krok dalej. Do dogranej liczyły się tylko lewy, które strona zakontraktowała, a wszystko ponad to zapisywano jako premię. Na tej zasadzie zbudowano później brydża kontraktowego.

Harold Stirling Vanderbilt, amerykański żeglarz i dziedzic fortuny kolejowej, uchodzi za twórcę brydża kontraktowego, bo w 1925 roku napisał tabelę zapisów, która do dziś jest podstawą gry. Nazwa „contract bridge” i pomysł, że strona musi zalicytować dograną, żeby ją zapisać, były w druku już przed nim. Vanderbilt wziął z plafond zasadę, że do dogranej liczą się tylko zalicytowane lewy, i zbudował wokół niej punktację z dużymi premiami za wylicytowanie i zrealizowanie dogranej i szlemika.

Opracował ten schemat na pokładzie SS Finland, statku pasażerskiego w rejsie z Kalifornii przez Kanał Panamski do Hawany. Wypróbował go z przyjaciółmi w trakcie podróży, pod koniec 1925 roku. Dodał też założenia: gra po partii podnosi zarówno premie, jak i kary za wpadki. W brydżu robrowym strona jest po partii, gdy wygra dograną, a w brydżu sportowym założenia ustala z góry każde pudełko.

Przyjaciele Vanderbilta w Nowym Jorku zaczęli grać w nową grę tej samej zimy, a ta szybko rozeszła się po amerykańskich klubach. Do 1930 roku brydż kontraktowy wyparł licytacyjny jako gra, którą większość graczy miała na myśli, mówiąc „brydż”. Vanderbilt ufundował też Vanderbilt Cup dla mistrzostw teamów w systemie pucharowym, rozegranych po raz pierwszy w 1928 roku i wciąż rozgrywanych na wiosennym turnieju ACBL. Same zasady gry opisuje strona o zasadach brydża, a to, jak dziś przebiega rozgrywka, strona jak grać w brydża.

Ely Culbertson sprawił, że brydż kontraktowy stał się w Stanach Zjednoczonych narodowym szaleństwem. W 1929 roku założył magazyn The Bridge World, w 1930 roku wydał Contract Bridge Blue Book i zbudował system licytacyjny wokół lew honorowych (honor tricks), czyli liczby wysokich kart, które prawdopodobnie wezmą lewę przy pierwszym lub drugim zagraniu koloru (as z królem jako dwie, as jako jedna, król z damą jako jedna i tak dalej).

Jego największym chwytem reklamowym był mecz z Sidneyem Lenzem, reprezentantem konkurencyjnego „systemu oficjalnego”. Mecz Culbertson-Lenz trwał od grudnia 1931 do stycznia 1932 roku i objął 150 robrów, a Culbertson z partnerami wygrali z wyraźną przewagą. Gazety relacjonowały go rozdanie po rozdaniu, a książki i system Culbertsona zdominowały następną dekadę.

Sposób liczenia, którego dziś używa większość graczy, jest starszy od Culbertsona. Punktację 4-3-2-1, cztery za asa, trzy za króla, dwa za damę i jeden za waleta, opisał po raz pierwszy Bryant McCampbell w 1915 roku, a nazywa się ją punktacją Worka od Miltona Worka, który ją spopularyzował (stąd polska nazwa punkty Miltona). Standardem stała się dopiero wtedy, gdy Charles Goren połączył ją z punktami za układ w książce Point Count Bidding in Contract Bridge (1949). Książki Gorena zastąpiły książki Culbertsona jako amerykański standard, a Goren był twarzą gry w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, z rubryką publikowaną w wielu gazetach i okładką magazynu Time w 1958 roku. Początkujący wciąż uczą się tej punktacji na pierwszej lekcji, a jej mocne strony i ograniczenia omawia strona o ocenie siły ręki.

Pomysł, żeby rozgrywać te same rozdania przy różnych stołach i w ten sposób usunąć z wyniku szczęście w kartach, pochodzi z wista. W wista porównawczego grano w drugiej połowie XIX wieku, a ruch Johna T. Mitchella dla tej gry, wciąż używany w klubach brydżowych, pochodzi z początku lat dziewięćdziesiątych XIX wieku. Brydż kontraktowy przejął tę metodę, a brydż sportowy stał się formą gry w klubach i na turniejach. Jak przebiega dziś, wyjaśnia strona o brydżu sportowym.

W Ameryce Północnej American Contract Bridge League powstała w 1937 roku z połączenia dwóch wcześniejszych organizacji, American Bridge League i United States Bridge Association. Zatwierdza turnieje, przyznaje punkty mistrzowskie (masterpoints) i wydaje przepisy dla swoich członków.

Mistrzostwa świata zaczęły się po drugiej wojnie światowej. Bermuda Bowl, drużynowe mistrzostwa świata, rozegrano po raz pierwszy na Bermudach w 1950 roku, a Światową Federację Brydża (WBF) założono w 1958 roku. Wielkim teamem tego okresu był włoski Blue Team (Squadra Azzurra), z takimi graczami jak Giorgio Belladonna, Walter Avarelli, Pietro Forquet i Benito Garozzo. Włochy wygrywały Bermuda Bowl za każdym razem, gdy ją rozgrywano od 1957 do 1969 roku, w sumie dziesięć tytułów, dorzuciły trzy Olimpiady Drużynowe w 1964, 1968 i 1972 roku, a potem wygrały Bermuda Bowl jeszcze w 1973, 1974 i 1975 roku.

W miarę dojrzewania gry licytacja podzieliła się na systemy narodowe. W Stanach Zjednoczonych metody Gorena rozwinęły się w standard amerykański (Standard American), później skodyfikowany przez ACBL jako Standard American Yellow Card. W Wielkiej Brytanii system Acol wziął nazwę od Acol Bridge Club przy Acol Road w londyńskim Hampstead, gdzie w latach trzydziestych rozwijali go m.in. Maurice Harrison-Gray, Jack Marx i S. J. Simon. Acol gra słabe bez atu i otwarcia z czwórki w kolorze starszym i nadal jest zwykłym systemem w brytyjskich klubach.

Dwa późniejsze systemy zmieniły praktykę ekspertów. Precision, system silnego trefla opracowany przez C. C. Weia, zwrócił na siebie uwagę, gdy grający nim team Tajwanu doszedł w 1969 roku do finału Bermuda Bowl. Two over one z forsingiem do dogranej, w którym nowy kolor na wysokości dwóch zalicytowany przez odpowiadającego, który wcześniej nie pasował, zobowiązuje parę do końcówki, rozpowszechnił się w amerykańskich turniejach w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych i jest tam dziś zwykłym systemem bazowym ekspertów. Ma własny poradnik na stronie two over one.

Razem z systemami pojawiły się konwencje, czyli odzywki, którym na mocy uzgodnienia nadaje się sztuczne znaczenie. Easley Blackwood wymyślił swoje pytanie o asy 4BA w 1933 roku i do dziś gra się je powszechnie (blackwood). Odpowiedź 2♣ na 1BA, pytającą o czwórkę w kolorze starszym, opublikował Sam Stayman w The Bridge World w 1945 roku. Stayman przypisywał pomysł swojemu partnerowi George'owi Rapée, a Brytyjczyk Jack Marx kilka lat wcześniej wpadł na niemal tę samą odzywkę, ale konwencja nosi nazwisko Staymana (stayman). Od tamtej pory lista stale rośnie, a przegląd konwencji porządkuje te, które spotyka gracz klubowy.

Komputery zmieniły zarówno to, jak gra się w brydża, jak i to, jak się go studiuje. Solver w widne karty patrzy na wszystkie cztery ręce i znajduje najlepszy wynik dla obu stron przy każdym wiście, zwykle w ułamku sekundy. Programy do gry potrzebowały więcej czasu. GIB Matthew Ginsberga z końca lat dziewięćdziesiątych jako pierwszy grał na przyzwoitym poziomie, losując możliwe rozkłady niewidocznych rąk i rozwiązując każdy z nich w widne karty. Jego następcy grają dziś solidnie, a partner robot to zwykły sposób na trening.

Gra online zaczęła się w latach dziewięćdziesiątych i szybko rosła, gdy domowy internet stał się powszechny. Dziś gracz o każdej porze znajdzie stolik do gry, turniej z robotami albo stół z nauczycielem, a wiele klubów prowadzi sesje online obok gry przy stole.

Brydż zyskał też pozycję sportu umysłowego. Międzynarodowy Komitet Olimpijski uznał Światową Federację Brydża w 1995 roku, a w 1999 roku przyjął ją jako pełnoprawną federację międzynarodową, ale brydż nigdy nie znalazł się w programie igrzysk olimpijskich. Grano w niego na pierwszych World Mind Sports Games (Światowych Igrzyskach Sportów Umysłowych) w Pekinie w 2008 roku, a na Igrzyskach Azjatyckich 2018 w Dżakarcie i Palembangu był konkurencją medalową.

Zmienili się też gracze przy stole. Klubowy brydż w Europie i Ameryce Północnej przyciąga głównie emerytów, a krajowe związki prowadzą programy w szkołach i na uczelniach, żeby przyciągnąć młodszych graczy. Punktacja Vanderbilta nadal jest podstawą gry, choć niektóre wartości od tamtej pory się zmieniły. Lewa bez atu była na przykład warta 35 punktów aż do 1932 roku. Strony o pozycjach przy stole i słowniczek brydżowy pokazują współczesną grę taką, jaką się dziś gra, a strona o turniejach brydżowych opisuje zawody, w które gra się rozrosła.